Rozporządzenie UE w sprawie produktów związanych z wylesianiem (EUDR) po raz kolejny wchodzi w fazę przesunięć i negocjacji. Po publikacji przez Komisję Europejską w październiku projektu nowelizacji (przewidującej częściowe odroczenia i pakiet uproszczeń administracyjnych), Parlament Europejski - 26 listopada 2025 r. - zdecydował o dalszym odsunięciu w czasie kluczowych obowiązków. Zgodnie z przyjętym stanowiskiem duże i średnie przedsiębiorstwa miałyby rozpocząć stosowanie EUDR od 30 grudnia 2026 r., natomiast mikro i małe – od 30 czerwca 2027 r. Oznacza to przesunięcie - już po raz drugi - terminu wdrożenie EUDR o rok.
Stan prac legislacyjnych i ryzyko dalszej zwłoki
Mimo przyjęcia stanowiska przez Parlament, wciąż obowiązuje pierwotny termin stosowania EUDR: 30 grudnia 2025 r. dla dużych i średnich firm oraz 30 czerwca 2026 r. dla mikro i małych. Aby nowe daty zaczęły obowiązywać, konieczne jest szybkie wypracowanie wspólnego stanowiska w ramach trilogów i formalne przyjęcie zmian przez Radę UE. Dopiero publikacja aktu w Dzienniku Urzędowym UE przed końcem roku umożliwiłaby przedsiębiorstwom realne skorzystanie z przesunięcia. W przeciwnym razie firmy staną wobec obowiązku stosowania rozporządzenia zgodnie z obecnym brzmieniem, pomimo trwających rozmów o jego korekcie.
Powody opóźnień i znaczenie prac legislacyjnych
Do kolejnej zwłoki przyczyniła się przede wszystkim niedostateczna gotowość unijnego systemu informatycznego TRACES, w którym mają być składane deklaracje należytej staranności. System ten stanowi kluczowy element architektury całego EUDR, umożliwiając śledzenie pochodzenia produktów objętych regulacją, ich identyfikację w poszczególnych etapach łańcucha dostaw oraz weryfikację zgodności z wymogami. Bez w pełni funkcjonalnego narzędzia zarówno przedsiębiorcy, jak i organy nadzoru nie byliby w stanie w prawidłowy sposób realizować nałożonych obowiązków.
Równie istotnym czynnikiem są obawy małych i średnich podmiotów, w tym rolników, importerów czy drobnych przedsiębiorstw, które wskazywały na nadmierne obciążenia administracyjne oraz brak czasu na przygotowanie procedur. W wielu branżach - szczególnie w sektorach kakao, kawy, drewna czy soi - łańcuchy dostaw są rozbudowane i niekiedy oparte na współpracy z wieloma drobnymi producentami. Wprowadzenie rygorystycznych wymogów dokumentacyjnych bez odpowiedniego okresu przejściowego mogłoby doprowadzić do paraliżu obrotu tymi towarami na rynku unijnym.
Uproszczenia systemu należytej staranności – zmiana podejścia
Jednym z najważniejszych elementów proponowanej nowelizacji są uproszczenia w obszarze due diligence (DDS). Komisja Europejska, odpowiadając na liczne głosy przedsiębiorców, wskazała na konieczność redukcji liczby deklaracji, które w pierwotnym modelu mogłyby powodować nadmierną presję administracyjną, zwłaszcza w wieloetapowych łańcuchach dostaw. Nowy projekt przewiduje uproszczoną, jednorazową deklarację dla mikro- i małych operatorów pierwotnych, np. rolników z obszarów niskiego ryzyka. Po jej złożeniu system generowałby identyfikator przypisany do danej partii produktów, który mógłby być przekazywany w łańcuchu dostaw bez konieczności tworzenia nowych oświadczeń na kolejnych etapach obrotu.
W praktyce zasadnicza odpowiedzialność za przygotowanie kompletnej dokumentacji spoczywałaby na podmiocie wprowadzającym towar na rynek UE. Kolejne przedsiębiorstwa, np. przetwórcy czy dystrybutorzy ograniczałyby się do przekazywania identyfikatorów i zapewnienia spójności danych, bez konieczności powielania tych samych obowiązków. Takie rozwiązanie znacząco usprawniłoby obieg towarów i ograniczyło powtarzalne czynności administracyjne, zwiększając efektywność oraz obniżając koszty.
Skutki dla przedsiębiorstw i konieczne przygotowania
Choć uproszczenia mogą w przyszłości odciążyć firmy, projekt nowelizacji nie znosi fundamentalnego celu regulacji. Podmioty odpowiedzialne za wprowadzanie towarów na rynek będą zobowiązane do dokładnej weryfikacji dostawców, dokumentowania pochodzenia surowców oraz zapewnienia zgodności wszystkich danych w łańcuchu dostaw. W najbliższych miesiącach firmy powinny przeanalizować obecne kontrakty, zaktualizować procedury zakupowe, przygotować zasady raportowania między partnerami handlowymi oraz zadbać o spójność informacji przekazywanych w łańcuchu wartości. Niezależnie od ostatecznego terminu stosowania EUDR, działania przygotowawcze są kluczowe, ponieważ zmiany w strukturze due diligence i roli poszczególnych uczestników łańcucha będą wymagały dostosowania procesów operacyjnych.
Perspektywa krajowa – projekt ustawy wdrożeniowej
Równolegle prowadzone są prace nad polską ustawą wdrożeniową, która ma określić strukturę kontroli i nadzoru. Zgodnie z dotychczasowymi założeniami Inspekcja Weterynaryjna odpowiadać będzie za nadzór nad bydłem i produktami pochodnymi, Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych - za kakao, kawę, palmę olejową i soję, natomiast Inspekcja Ochrony Środowiska - za drewno i kauczuk. Choć pierwotnie planowano publikację krajowych przepisów w IV kwartale 2025 r., harmonogram ten może ulec zmianie w związku z prowadzonymi na poziomie UE pracami nad nowelizacją rozporządzenia.
Cel regulacji pozostaje niezmienny
Pomimo opóźnień i reorganizacji obowiązków podstawowa misja EUDR pozostaje bez zmian – ograniczenie handlu towarami, których produkcja wiąże się z wylesianiem lub degradacją lasów, a tym samym redukcja utraty bioróżnorodności i emisji gazów cieplarnianych. Nowe podejście ma jednocześnie zwiększyć realną wykonalność przepisów i umożliwić przedsiębiorstwom odpowiedzialne, efektywne i proporcjonalne wdrożenie obowiązków.
Podsumowanie – co powinna zrobić firma, która podlega przepisom EUDR?
- Przygotować się do terminów bez oczekiwania na dalsze odroczenia.
- Zidentyfikować, czy firma jest operatorem pierwotnym, czy podmiotem handlowym, aby dobrać odpowiednie obowiązki.
- Zaktualizować procedury compliance i mapowanie łańcucha dostaw.
- Przygotować systemy IT do integracji z TRACES oraz do obsługi identyfikatorów DDS.
- Zweryfikować status przedsiębiorstwa w kontekście definicji MŚP, aby ustalić właściwy termin stosowania przepisów.
- Monitorować prace nad polską ustawą wdrożeniową, która określi praktyczne zasady kontroli i odpowiedzialności.
Opracowanie: Tomasz Augustyn, Biosystem Elektrorecykling Organizacja Odzysku Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego SA
Źródło:
- Council of the European Union. Deforestation: Council ready to start talks with Parliament on a targeted revision of the regulation. Press release, 19 Nov 2025. Rada Unii Europejskiej
- European Parliament. EU deforestation law: Parliament supports simplification measures. Press release, 26 Nov 2025. Parlament Europejski
- European Parliament. EU deforestation law: vote on fast-tracking simplification proposal. Briefing, 13 Nov 2025. Parlament Europejski
- European Commission. Commission strengthens support for EU Deforestation Regulation implementation and proposes extra 12 months of phasing-in time. Press release, 2 Oct 2024. European Commission
- EUDR Amendment: Parliament and Council Align on Delay and Simplifications. Analysis note, Nov 2025. European State Forest Association
- EU Deforestation Regulation (EUDR) to be postponed again. Corporate media room announcement, Nov 2025. dachser.com